Bài 44: Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trăng

Mở đầu

191

Vào các đêm khác nhau, chúng ta nhìn thấy Mặt Trăng có các hình dạng khác nhau. Tại sao?

Đáp ánarrow-down-icon

Mỗi thời điểm, phần bề mặt Mặt Trăng hướng về Trái Đất được Mặt Trời chiếu sáng có diện tích khác nhau nên ta thấy hình dạng Mặt Trăng là khác nhau.

Thảo luận 1

191

Quan sát hình 44.1 và cho biết Mặt Trăng có phải tự phát ra ánh sáng hay không? Vì sao?

Đáp ánarrow-down-icon

Mặt Trăng không tự phát ra ánh sáng vì nó chỉ phản chiếu lại ánh sáng của Mặt Trời.

Thảo luận 2

191

Quan sát hình 44.2, em hãy cho biết tại sao chúng ta có thể nhìn thấy được Mặt Trăng?

Đáp ánarrow-down-icon

Ánh sáng từ Mặt Trăng mà ta nhìn thấy có được là do ánh sáng Mặt Trời chiếu tới Mặt Trăng phản xạ xuống Trái Đất.

Thảo luận 3

192

Em hãy nêu các hình dạng nhìn thấy của Mặt Trăng mà em biết.

Đáp ánarrow-down-icon

Các hình dạng nhìn thấy của Mặt Trăng mà em biết là:

Trăng tròn, trăng khuyết, trăng bán nguyệt, trăng lưỡi liềm, không trăng.

Thảo luận 4

192

Trong hình 44.4, em hãy chỉ ra phần bề mặt của Mặt Trăng được Mặt Trời chiếu sáng và phần bề mặt của Mặt Trăng mà ở Trái Đất có thể nhìn thấy.

Đáp ánarrow-down-icon

Phần bề mặt Mặt Trăng hướng về phía Trái Đất mà ở Trái Đất nhìn thấy, được Mặt Trời chiếu sáng có diện tích khác nhau mỗi khi được chiếu sáng.

Hình dạng của Mặt trăng thay đổi một cách tuần hoàn khi Mặt trăng quay quanh Trái Đất và sự thay đổi vị trí tương đối giữa Mặt Trăng, Mặt Trời, Trái Đất. Vì quỹ đạo của Mặt Trăng vừa có hình elip và nghiêng về mặt phẳng xích đạo của nó, cho phép chúng ta nhìn thấy đến 59% bề mặt Mặt Trăng từ Trái Đất (nhưng chỉ có một nửa tại bất kỳ thời điểm nào, tại bất kỳ vị trí nào).

Luyện tập

193

Chỉ ra sự giống nhau và khác nhau giữa Trăng bán nguyệt đầu tháng và Trăng bán nguyệt cuối tháng.

Đáp ánarrow-down-icon

- Giống nhau: Hình dạng đều là Trăng bán nguyệt

- Khác nhau:

Trên hành trình đến trăng tròn, chúng ta sẽ thấy tỷ lệ lớn dần lên từ trăng bán nguyệt đầu tháng ở nửa được chiếu sáng của Mặt Trăng => Trăng tròn dần.

Khi chuyển từ Trăng tròn đến Trăng bán nguyệt cuối tháng, chúng ta sẽ nhìn thấy tỷ lệ nhỏ dần đi ở nửa được chiếu sáng của Mặt Trăng => Trăng khuyết dần.

Thảo luận 5

193

Với mỗi vị trí của Mặt Trăng trong hình 44.5, người trên Trái Đất quan sát thấy Mặt Trăng có hình dạng như thế nào? Chỉ ra sự tương ứng giữa mỗi vị trí với các hình dạng nhìn thấy của Mặt Trăng trong hình 44.3.

Đáp ánarrow-down-icon

- Vị trí 1: Trăng bán nguyệt đầu tháng

- Vị trí 2: Trăng lưỡi liềm đầu tháng

- Vị trí 3: Không trăng

- Vị trí 4: Trăng lưỡi liềm cuối tháng

- Vị trí 5: Trăng bán nguyệt cuối tháng

- Vị trí 6: Trăng khuyết cuối tháng

- Vị trí 7: Trăng tròn

- Vị trí 8: Trăng khuyết đầu tháng

Sự tương ứng: vị trí 1 và 5, 2 và 6, vị trí 3 và 7, vị trí 4 và 8

Thảo luận 6

193

Làm việc nhóm để chế tạo mô hình quan sát các hình dạng nhìn thấy của Mặt Trăng.

Đáp ánarrow-down-icon

Học sinh từ làm việc nhóm và thực hiện theo yêu cầu.

Vận dụng

194

Từ mô hình bên (hình 44.6), em hãy phát để có thể quan sát phần quả bóng được chiếu sáng tương ứng với các hình dạng nhìn thấy khác của Mặt Trăng.

Đáp ánarrow-down-icon

Để có thể quan sát được các phần quả bóng được chiếu sáng tương ứng với các hình dạng nhìn thấy khác của Mặt Trăng ta tiếp tục khoét các lỗ đối diện với 4 lỗ đã khoét.

Bài tập 1

194

Vào đêm không Trăng, chúng ta không nhìn thấy Mặt Trăng vì

A. Mặt Trời không chiếu sáng Mặt Trăng

B. Mặt Trăng không phản xạ ánh sáng mặt trời.

C. ánh sáng phản xạ từ Mặt Trăng không chiếu tới Trái Đất

D. Mặt Trăng bị che khuất bởi Mặt Trời.

Đáp ánarrow-down-icon

Vào đêm không Trăng, chúng ta không nhìn thấy Mặt Trăng vì ánh sáng phản xạ từ Mặt Trăng không chiếu tới Trái Đất.

Chọn C

Bài tập 2

194

Chúng ta nhìn thấy Trăng tròn khi

A. một nửa phần được chiếu sáng của Mặt Trăng hướng về Trái Đất.

B. toàn bộ phần được chiếu sáng của Mặt Trăng hướng về Trái Đất.

C. toàn bộ Mặt Trăng được Mặt Trời chiếu sáng.

D. Mặt Trăng ở khoảng giữa Trái Đất và Mặt Trời.

Đáp ánarrow-down-icon

Chúng ta nhìn thấy Trăng tròn khi toàn bộ phần được chiếu sáng của Mặt Trăng hướng về Trái Đất.

Chọn B

Bài tập 3

194

Chu kì của Tuần Trăng là 29,5 ngày. Khoảng thời gian đó cho biết điều gì?

Đáp ánarrow-down-icon

Khoảng thời gian đó cho biết thời gian để Mặt Trăng quay trở lại vị trí nằm giữa Mặt Trời và Trái Đất.

Bài tập 4

194

Em hãy vẽ hình để giải thích hình ảnh nhìn thấy Trăng bán nguyệt cuối tháng.

Đáp ánarrow-down-icon

Hình vẽ:

Bài tập 5

194

Em hãy tìm hiểu về hiện tượng nhật thực và nguyệt thực. Hãy vẽ hình để giải thích hiện tượng đó.

Đáp ánarrow-down-icon

- Nhật thực: Khi Mặt Trời, Mặt Trăng và Trái Đất cùng nằm trên một đường thẳng, mặt trăng ở giữa thì trên Trái Đất xuất hiện bóng tối và bóng nửa tối.

- Nguyệt thực: Khi Mặt Trời, Mặt Trăng và Trái Đất cùng nằm trên một đường thẳng, Trái Đất ở giữa thì trên Mặt Trăng xuất hiện bóng tối và bóng nửa tối.